Ngày càng nhiều những người làm việc trong các công ty công nghệ suy xét con đường đến với sự độc lập tài chính bằng cách sống tằn tiện và thực thi “luật 4%”.

Một thời gian ngắn sau khi Kristy Chen và chồng mình, anh Bryce đến tuổi 31, họ bỏ việc kỹ sư phần mềm ở một công ty lập trình và nghỉ hưu.

Thật vậy, họ đã nghỉ hưu. Cặp đôi này đã chán lối sống “trong mơ” của những người thuộc lứa tuổi sinh ra sau Thế chiến 2: làm việc, mua nhà, trung thành với công ty và nghỉ hưu ở tuổi 65. Thay vào đó, cả hai cùng nhắm đến một phong cách sống hết sức đơn giản, tiết kiệm 80% tiền lương mình làm ra để gửi 1 triệu USD vào ngân hàng, và nhận khoản tiền lãi đủ để sống một cách tằn tiện đến cuối đời.

Trong nhiều năm qua, những người thuộc lứa tuổi millenial – hay đạt đến tuổi trưởng thành trong thế kỷ 21 – thường bị chê là không có khả năng quản lý tài chính. Theo CNN, 66% số người trẻ này không dành dụm được một đồng xu nào cho ngày mình nghỉ hưu. Nhưng ngày nay, ngày càng có nhiều người trẻ, chủ yếu là những người làm việc trong các ngành công nghệ cao với lương “khủng” như Kristy và Bryce quyết tâm đạt được sự độc lập về tài chính trong những năm đầu tiên của tuổi 30.

“FIRE” là tên viết tắt của “Finalcial Independence, Retire Early” (độc lập tài chính, nghỉ hưu sớm), một phong trào dành cho những người muốn đạt được mục tiêu này. Thật ra, nghỉ hưu sớm không phải là một ý tưởng mới. Tờ Life đã giật dòng tít “Early Retirement” từ năm 1957, khi những người chỉ mới 40 tuổi đã có thể nghỉ hưu và sử dụng sức khỏe của mình để tận hưởng cuộc sống.  Đặc biệt, những người này vẫn làm ra tiền ngay cả khi nghỉ hưu bằng nhiều cách khác nhau.

Joel Brecheen cùng vợ và hai con gái tận hưởng cuộc sống về hưu của mình (Ảnh: báo Life, 1957).

Joel Brecheen, người được nhắc đến đầu tiên trong bài viết của tờ Life vào năm 1957 là một nhân viên bán hàng giỏi kiếm được 10.000 USD mỗi năm (khoảng 87.000 USD ngày nay, tương đương với một người có bằng cấp cao), nhưng dù có tiền, anh luôn luôn thiếu thời gian. Vì thế, vào năm 1952, Joel rút khoản tiền tiết kiệm 13.000 USD của mình và nghỉ việc. Anh sở hữu một đồn điền cam ở Arizona và cho thuê ngôi nhà của mình, và kiếm được số tiền tương đương những gì anh kiếm được trước đó, nhưng có thừa thời gian để chăm sóc cho gia đình thay vì phải chạy theo những yêu cầu của khách hàng.

Dù Joel có thể là người nghỉ hưu sớm đầu tiên ở Mỹ, và những quyển sách viết về việc nghỉ hưu sớm như “Your Money or Your Life” hay “The Tightwad Gazette” tuyên truyền việc tự lập, tiết kiệm và đầu tư thông minh đã xuất hiện từ những năm 90 trong thời điểm cách mạng công nghệ thông tin bắt đầu nổ ra, phải đến khoảng 10 năm trước, phong trào này mới thực sự trỗi dậy.

Nhờ sự phổ biến của internet, những “chuyên gia” về nghỉ hưu sớm như Mr. Money Mustache và The Mad Fientist trở nên nổi tiếng. Cả hai tuyên truyền về phép màu của nghỉ hưu sớm trên các trang blog của mình, với những bài viết kiểu “An toàn là một ảo giác đắt giá” hay “Sự xa xỉ là một điểm yếu.”

Blogger Mr. Money Mustache: “tiết kiệm là tự do, chứ không phải là thiếu thốn.”

Mr. Money Mustache, người nghỉ hưu ở đúng tuổi 30 với khoản tiền tiết kiệm 600.000 USD nói với độc giả của mình rằng “tiết kiệm là tự do, chứ không phải là thiếu thốn.” Anh sống tại một căn hộ ở Colorado với gia đình mình, và cả ba người chỉ chi khoảng 24.000 USD mỗi năm. Tờ The New Yorker gọi anh là người “vắt chày ra nước” với khoản chi này.

Những diễn đàn cho những người muốn sống rảnh rang ở tuổi 30 cũng xuất hiện trên internet, và nơi đông đúc nhất có lẽ là subreddit có tên Financial Independence. Cộng đồng này đang có hơn 378.000 thành viên, và họ bàn bạc không biết mệt về mọi thứ, từ cách… trốn thuế đến việc sống trong một chiếc xe tải.

Rất đông người trong số họ là những người dưới 30 tuổi làm việc trong ngành công nghệ với những khoản lương hoành tráng, nhưng cũng không thiếu bác sĩ, y tá, giáo viên và cả nhân viên McDonald. Họ theo đuổi những lý thuyết tài chính chẳng hạn như “luật 4%” (tức số tiền rút khỏi tài khoản hàng năm sao cho không phạm vào khoản tiền gốc) và “số FI,” tức số tiền họ cần để có thể nghỉ hưu.

Tóm lại, để đạt được mục đích FIRE, có một công thức rất đơn giản: giảm mọi khoản chi có thể. Tăng tối đa thu nhập. Tiết kiệm đủ để sống bằng lãi ngân hàng.

Kevin (tên đã được thay đổi), một chàng trai 28 tuổi sống tại San Francisco có những biện pháp hết sức mạnh tay để cắt giảm chi tiêu. Là một lập trình viên tại một công ty lớn, anh nhận được 185.000 USD mỗi năm trước thuế, đủ để sống thoải mái tại thành phố đắt đỏ nhất nước Mỹ này. Nhưng không, Kevin chỉ bỏ ra 800 USD mỗi tháng để thuê chung một căn phòng với người khác, ngủ trên một tấm đệm hơi rẻ tiền và ăn cơm với… đậu 5 lần trong tuần. Anh đặt ra định mức 20 USD/tuần cho các hoạt động xã giao, tập gym miễn phí ở công ty và đi lại bằng xe đạp.

Với cách sống của mình, mỗi tháng anh chi ra khoảng 1.120 USD, và sau khi nộp thuế thu nhập, mỗi năm Kevin tiết kiệm được 77.760 USD. Trong bốn năm qua, anh đã tiết kiệm trung bình 85% lương của mình, và dùng nó để đầu tư vào nhiều tài khoản khác nhau. Hiện tại, anh đã thu được 380.000 USD, gần một nửa mục tiêu 800.000 USD – “số FI” của mình.

“Tôi sẽ có 800.000 USD vào năm 2022. Tôi sẽ nghỉ hưu và chuyển đến một thành phố rẻ hơn, chẳng hạn Minneapolis và sống bằng tiền lãi”, Kevin nói.

Cũng như nhiều thành viên FIRE khác, Kevin không định hoàn toàn ngừng làm việc khi đã nghỉ hưu, mà sẽ theo đuổi đam mê thực sự của mình: chơi đàn cello, làm tình nguyện viên và viết phần mềm cho các tổ chức phi lợi nhuận.

“Với hầu hết chúng tôi, mục tiêu độc lập tài chính không phải chỉ là để nghỉ làm việc. Chúng tôi chỉ muốn sự tự do chọn lựa làm điều mình muốn. Khi bạn không xem trọng tiền, bạn có thể bỏ thời gian làm những điều quan trọng hơn cho mình và cho xã hội.”

Simeon (tên đã được thay đổi), một cô gái 25 tuổi đang làm ra 130.000 USD mỗi năm tại Boston dành 63% số tiền này bằng cách ăn mặc thật tiết kiệm. “Tôi đã không mua một chiếc áo t-shirt mới kể từ thời đại học”, Simeon tiết lộ, và cũng nói thêm rằng mình muốn đạt mục tiêu độc lập tài chính vào năm 32 tuổi, nhưng vì một lý do khác.

“Bố mẹ tôi chắc không bao giờ có thể nghỉ hưu. Bố tôi mất việc trong cuộc suy thoái (2007-2009), còn mẹ tôi làm công tác xã hội. Tôi đã thấy họ vật lộn với cơm áo gạo tiền cả đời mình, và tôi nghĩ stress là một phần lý do mình muốn thoát khỏi truyền thống.”

Sự tằn tiện của những người theo đuổi FIRE phần nào bị thúc đẩy bởi việc họ không tin tưởng vào nền kinh tế Mỹ. Quốc gia này đang đối mặt với việc thiếu việc làm, thị trường nhà ở bấp bênh trong khi đồng lương giẫm chân tại chỗ. Trong khi đó, mạng xã hội đầy những tin về các thiên tài kiếm ra hàng tỉ USD ở tuổi 20. Họ muốn thoát khỏi “gông xiềng” của nơi làm việc truyền thống và tạo ra nền tảng tài chính của riêng mình, theo thời gian của mình. Điều mà họ mong muốn là tự do chứ không phải ổn định.

“Chắc chắn là có những chướng ngại lớn trên đường đạt được sự độc lập tài chính, và đó là những thứ hầu hết mọi người đều muốn”, Diana (tên đã được thay đổi), một kỹ sư 31 tuổi ở Seattle nói. “Giáo dục, trả nợ các khoản vay học tập, sinh con, mua nhà – đó là những khoản chi khổng lồ. Vì thế bạn phải tìm thứ duy nhất mà bạn muốn trong đời. Tôi chọn tự do.”

Những người theo lý thuyết FIRE chỉ là số ít, bởi đại đa số những người trẻ trong ngành công nghệ cống hiến hết mình theo một  cách sống khác. Trong số họ, lại có những người cực kỳ thành công.

Daniel Ek, người từng bị Google từ chối và sau đó trở thành tỉ phú nhờ sáng lập Spotify.

Daniel Ek là một trong những người như thế. Nếu bạn cảm thấy cái tên này quen thuộc, đó là bởi anh thực sự quen thuộc. Daniel từng bị Google từ chối ở tuổi 16, trở thành triệu phú 7 năm sau đó và hiện tại đang là người quan trọng nhất trong ngành công nghiệp âm nhạc (theo tạp chí Billboard) ở tuổi 35 trong vai trò người sáng lập Spotify.

Lý do mà Daniel tạo nên Spotify đến từ tuổi thơ của mình, khi âm nhạc luôn hiện diện trong cuộc sống của anh: bà ngoại Daniel là một ca sĩ Opera, ông ngoại anh là một nghệ sĩ piano. Anh thể hiện tài kinh doanh của mình từ nhỏ, từng có lúc kiếm được 50.000 USD mỗi tháng từ việc thiết kế trang web, thuê nhiều nhân công trước khi nộp đơn xin việc vào Google, rồi bị từ chối vì chưa tốt nghiệp đại học.

Đến tuổi 23, Daniel trở thành triệu phú khi bán đi 4 công ty của mình. Thay vì tiết kiệm, anh dùng khoản tiền này để mua một chiếc Ferrari, tham gia vào cuộc sống về đêm ở Stockholm, bao bạn bè những bữa tiệc đắt giá. Nhưng sau đó, anh nhận ra rằng đó không phải là bạn bè thực sự, nên quyết định bán cả ngôi nhà của mình ở Stockholm lẫn chiếc Ferrari và chuyển đến một ngôi nhà nhỏ ở ngoại ô.

Ngôi nhà này trông không giống với căn nhà của một triệu phú một chút nào.

Đây cũng là lúc anh gặp Martin Lorentzon, người sau này cùng anh sáng lập Spotify và đi tới thành công hiện tại. Dĩ nhiên thành công đó đến không dễ dàng như việc trở thành triệu phú bằng cách bán công ty. Đã có lúc vị CEO của Spotify phải ngủ bên ngoài một văn phòng hàng tháng trời để có được cuộc gặp mình mong muốn.

Một trong những fan đầu tiên của Spotify tại Mỹ chính là… Mark Zuckerberg. Hồi năm 2009, khi Spotify còn chưa ra mắt tại Mỹ, người sáng lập Facebook đã đăng tải một dòng trạng thái nói rằng “Spotify quá tốt.” Cả hai nhanh chóng trở thành bạn bè, và người sáng lập Facebook đã có mặt tại tiệc cưới của Daniel cùng vợ mình – Sofia Levander – vào năm 2016.

Dù được mô tả là người ngại ngùng, Daniel cũng được xem là một người rất có tài năng trong việc kết hợp những chi tiết nhỏ với cái nhìn toàn cục. “Daniel là một trong những CEO thành tựu nhất tôi từng hợp tác, dù anh ấy trẻ hơn tôi 20 tuổi. Daniel đang và sẽ luôn là vũ khí bí mật của Spotify”, Par-Jorgen Parson, một nhà đầu tư của Spotify cho biết.

Với thành công của Spotify, Daniel Ek đã trở thành tỉ phú với khối tài sản 2,5 tỉ USD, và có quyền trở lại với cuộc sống xa xỉ - anh có thể mua hai Ferrari, một chiếc để dùng còn chiếc kia… đập cho vui, -nhưng không, Daniel vẫn giữ lối sống đơn giản của mình. Anh tự mua sắm thực phẩm ở tiệm gần công ty, né tránh báo giới. Từ năm 2017, Daniel không còn nhận lương từ Spotify, nhưng sẽ vẫn được tưởng thưởng bằng những thành công mới của nền tảng stream nhạc lớn nhất thế giới trong tương lai.

Dĩ nhiên chúng ta cũng không thể bỏ qua “con người ta” Mark Zuckerberg khi nhắc đến những người thành công. Dù con tàu Facebook đã và đang đối mặt với nhiều sóng gió, từ anh em nhà Winklevoss tố cáo Mark đã đánh cắp ý tưởng ConnectU để làm nên Facebook, scandal Cambridge Analytica, những chỉ trích về việc bán dữ liệu của người dùng cho bất kỳ ai, không thể chối cãi rằng Mark đang là một người trẻ cực kỳ thành công trong làng công nghệ. Đế quốc Facebook của anh sở hữu thông tin cá nhân của 2 tỉ người dùng, hốt bạc từ đó nhờ một mô hình kinh doanh độc đáo mà trước Facebook, chưa một ai nghĩ ra.

Cũng như Daniel Ek, Mark Zuckerberg làm quen với máy tính từ khi còn rất nhỏ. Lúc 12 tuổi, anh tạo ra một phần mềm nhắn tin gọi là “Zucknet” và những tựa game khác nhau cho bạn bè mình. Một nền tảng stream nhạc mà Mark tạo ra hồi còn học cấp 3 được cả Microsoft lẫn AOL dòm ngó muốn mua lại, nhưng cả hai ông lớn đều bị từ chối. Anh cũng không chỉ là một con mọt sách - vào lúc này,Mark đang là đội trưởng của đội tuyển đấu kiếm trường trước khi vào học Havard vào năm 2002.

Có lẽ ý tưởng về việc kinh doanh thông tin của người dùng đã nảy ra từ khi Mark còn học đại học. Anh từng tạo ra một ứng dụng có tên Face mash để đánh giá mức độ xinh trai, đẹp gái của các sinh viên trong trường bằng cách hack vào cơ sở dữ liệu của ký túc xá. Nó nhận được 22.000 lượt xem chỉ trong vòng 4 tiếng đầu tiên.

Sau khi trường đại học Havard yêu cầu Mark gỡ bỏ ứng dụng này vì lý do bản quyền và bảo mật, anh chàng khởi động Facebook với một vài người bạn chung phòng, bỏ học để tập trung vào việc phát triển công ty của mình. Anh tự in cho mình những tấm danh thiếp đầu tiên với dòng chữ “I’m CEO, Bitch.”

Mark Zuckerberg bên tấm danh thiếp đầu tiên của mình sau khi bỏ học.

Giờ đây, sau khi startup ngày nào đã trở thành một gã khổng lồ với giá trị hơn 500 tỉ USD, vị giám đốc Facebook vẫn duy trì một lối sống đơn giản. Anh dành rất nhiều thời gian cho công ty, nhưng vẫn bỏ thời gian để chạy đua cùng chú chó cưng và chăm sóc cho gia đình của mình. Anh không kén chọn thức ăn, mặc toàn jean, giày sneaker với áo t-shirt, bởi “tôi muốn mình phải quyết định càng ít càng tốt trừ việc làm sao để phục vụ cộng đồng (người dùng Facebook) tốt nhất.” Để làm được điều đó, Mark có một trợ lý AI được làm riêng cho ngôi nhà của mình.

Ngoài thời gian rảnh, Mark cố gắng để mở rộng tầm nhìn của bản thân. Anh dành thời gian để học tiếng Trung Quốc để giao tiếp cùng vợ, cố gắng đọc ít nhất một quyển sách mỗi hai tuần. Mỗi đêm, anh sẽ đưa Max và August, hai đứa con của mình vào giấc ngủ bằng câu cầu nguyện truyền thống của người Do Thái, “Mi Shebeirach.”