Gắn liền với những bộ phim như "Sài Gòn anh yêu em" hay "Lô tô", cái tên Lý Minh Thắng được khá nhiều người biết đến. Dù vậy, khán giả vẫn chỉ biết đến anh như một nhà sản xuất "mát tay" mà chưa thực sự có điều kiện khám phá những suy nghĩ độc đáo hay tư tưởng làm phim trên chất liệu cảm xúc.

Song, với Lý Minh Thắng, đó không phải là sự thiệt thòi, bởi chính anh là người chỉ muốn câu chuyện của mình được khán giả đón nhận qua phim ảnh. Nhân dịp "Mẹ chồng" - tác phẩm tâm huyết của anh ra mắt, vị đạo diễn trẻ có dịp chia sẻ về sự nghiệp làm phim của mình và cả những câu chuyện không có trên màn ảnh.

Tôi trước giờ luôn mang theo suy nghĩ, đạo diễn chỉ nên nói chuyện với khán giả bằng phim hoặc tự ngụy biện rằng: "Nếu muốn biết, muốn hiểu về tôi thì cứ xem phim của tôi", vì tôi sợ nói nhiều, nói lan man quá cũng không hay.

Nhưng khi nhận lời trò chuyện này, tôi có sự thay đổi về quan điểm và suy nghĩ khác. Có lẽ mọi sự thay đổi đến từ dự án phim "Mẹ chồng". Tôi có quá nhiều cảm xúc khi dự án bắt đầu và trong cả một quá trình thực hiện, và với những cảm xúc như vậy mà không chia sẻ thì "uổng" quá.

Một đời làm phim, tôi không mơ mộng làm 10 hay 20 phim... Nhiều khi tôi nghĩ, mình chỉ cần làm một phim nhưng khán giả nhớ tới và có người thích nó đã là thành công rồi. Sau đó có thể nghỉ, đi làm chuyện khác kiếm tiền để giữ cảm xúc, mấy năm sau quay lại làm tiếp phim mà mình yêu thích. Với tôi, làm phim bằng cảm xúc luôn là những ca khó.

Vậy nên tôi mới từng có quan niệm rằng, mọi thứ đã gom hết về phim nên ai đó muốn biết gì thì xem phim, sẽ tốt hơn việc nghe tôi nói nhiều quá. Đôi khi những gì mình chia sẻ lại chẳng thú vị gì với khán giả, tôi đã có suy nghĩ vậy.

Bộ phim "Sài Gòn anh yêu em" từng mang rất nhiều cảm xúc của tôi bởi tôi là dân Sài Gòn, tôi yêu Sài Gòn và đó là tuổi thơ của tôi.

Tôi "điên" lắm, từ nhỏ đã đã theo cậu đi buôn bằng tàu lửa, cứ rảnh là theo ra Hà Nội rồi về nên tôi mê những gì liên quan đến tàu lửa. Có những buổi trưa đi học về ra ngay đường ray nằm phơi nắng, đợi tàu. Nằm ra chỗ gạch đá nóng ran, thanh ray cũng nóng nhưng nghe âm thanh xung quanh, tiếng phố xá, tiếng tàu xa xa sắp đến, ngồi dậy ngắm... xong rồi đứng dậy đi. Tôi cũng chẳng hiểu lúc đó đạt được cảm xúc gì, chỉ biết mình rất thích cảm giác như vậy.

Cho đến dự án "Mẹ chồng" cũng mang lại rất nhiều cảm xúc tương tự. Cũng là những gì rất gần gũi nên khi đọc kịch bản, tôi nhớ đến bà ngoại liền. Ngoại tôi là người phụ nữ phong kiến, sống ở một xã hội đang phát triển mà không biết chữ, nhưng lại luôn biết cách làm thế nào để dạy dỗ con cháu, giữ cho gia đình êm ấm giữa xã hội luôn có những tác động. Cuối cùng bà vẫn là người vững chãi, "cầm nắm" gia đình.

Video: Đạo diễn Lý Minh Thắng xúc động mạnh khi kể về ngoại

Bản thân tôi làm nghề bằng cảm xúc mà không phải học chuyên nghiệp. Tôi chỉ từng thích coi phim chứ không thích làm phim. Tôi đi học đạo diễn cũng không phải vì mục đích làm phim mà chỉ nghĩ là hỗ trợ cho công việc quảng cáo lúc bấy giờ.

Những ngày sau đó tôi đi phụ đạo diễn Vũ Ngọc Đãng, chủ yếu là để học thêm kinh nghiệm ngoài hiện trường rồi dần dần mới thấy công việc rất thú vị. Nhưng mọi thứ không đến vồ vập mà cứ chậm chậm... mang đến cơ hội, hay nói đúng hơn là cái duyên. Ở một thời điểm, tôi bắt đầu cảm thấy phù hợp và bắt đầu làm phim theo sở thích, cảm xúc của mình.

Trong thời gian sản xuất tất cả tác phẩm đã từng tham gia, tôi luôn có ý định "Làm xong phim này sẽ nghỉ". Tôi không bao giờ nghĩ sẽ làm phim tiếp vì bản thân muốn sống chết với nó, giống như đây là bộ phim cuối cùng... Cái đó không phải là cố tình nghĩ mà là tôi luôn quan niệm như vậy và phải dồn hết sức cho nó, coi như đây là sản phẩm cuối cùng, phải yêu mến nó hết lòng.

Bản thân tôi luôn thích tìm cái mới và sáng tạo trong nghệ thuật, nhưng không thể quên 2 người chị biên kịch rất hiểu ý, có tiếng nói chung từ sau bộ phim "Sài Gòn anh yêu em".

Đó là lý do, dù trước đó tuyên bố sẽ tạm ngưng làm phim, nhưng khi được 2 biên kịch đưa ý tưởng về "Lô tô" thì "máu" tôi đã lên lại. Rõ ràng là sau khi đọc, tôi không thể nào từ chối một kịch bản quá tốt được. Tôi hình dung sau khi tham gia cái này, mình sẽ trải nghiệm được về nghề, về câu chuyện ký ức tuổi thơ... Và quan trọng chính là cảm xúc xuất hiện, dẫn dắt tôi bắt đầu nói chuyện, tìm hiểu dự án với biên kịch.

Hai người chị này giống như đã tìm được yếu điểm của tôi, hiểu được những gì tôi thích mà khi nói chuyện đã chạm sâu và chạm trực diện vô chỗ mà tôi đang rất muốn làm.

Đến dự án "Mẹ chồng" này cũng vậy, họ có cùng cảm nhận, tung hứng cảm xúc, cùng nhịp với nhau... Thật may mắn là chúng tôi luôn luôn cùng nhịp vì đôi khi chỉ trật một nhịp thôi cũng là lý do khiến mọi người  không có duyên để đi chung.

Tôi có quan điểm làm việc là không có gì bế tắc, tiền ít sẽ làm theo kiểu ít và sẽ làm tốt nhất trong khả năng đó, bằng sự sáng tạo của mình. Mà ngay cả việc dùng tiền cũng phải sáng tạo để cho hiệu quả nhất. Đó là lý do tôi biết đây sẽ là một ca khó nhưng vẫn muốn tham gia.

Đến khi trao đổi với họ thì tôi có thêm niềm tin về kịch bản, tự tin đưa cho nhà đầu tư, diễn viên xem liền mặc dù biết sẽ có nhiều điểm phải chỉnh sửa. Tôi vẫn chủ quan cho rằng mình sử dụng cảm xúc nhiều trong việc đón nhận những kịch bản mới, và điều này sẽ không thể nào làm cho mình đi sai được. Đơn giản bởi, làm phim vì tiền, vì mối quan hệ sẽ khác với việc mình làm bằng cảm xúc và vì cái mình thích.

Bất cứ lĩnh vực nào: âm nhạc, thời trang, điện ảnh hay cả những ngành nghề không liên quan đến nghệ thuật đều luôn tồn tại 2 yếu tố hình thức và nội dung. Bản thân tôi lại là một người hướng nội, thích những gì liên quan đến hơi thở của người Việt, thích những gì nêu ra được văn hóa, tính cách hoặc mang đến yếu tố truyền thống...

Song với tôi, còn có một thách thức lớn về mặt hình thức, phải làm sao để kể một câu chuyện cũ mang tính chất truyền thống, văn hóa nhưng giới trẻ vẫn mở lòng ra để đón nhận và cảm thấy kích thích, tò mò. Như vậy mới tạm gọi là thành công.

Riêng về "Mẹ chồng", tôi không muốn làm giống bất kỳ một bộ phim nào trước đó, bởi nếu đơn thuần là một bộ phim về thời xưa cũ, phong kiến thì việc giới thiệu dự án ở thời điểm này chắc chắn sẽ không ai có hứng thú để coi... vì lớp trẻ dường như không có kí ức, cảm xúc về quãng thời gian này nhiều.

Thậm chí họ còn đánh giá những hình ảnh đó bằng hai chữ "quê mùa". Tôi cũng không muốn cố ép khán giả vì đâu thể tự nhận ca khó, khi không được đón nhận lại quay sang trách móc khán giả.

Nhưng tôi ý thức được rằng, là cảm xúc của mình, không làm nhiều thì làm ít, làm từ từ... Nếu nói tôi làm phim về thời điểm xưa, tôi sẽ tìm cách biến thể, cách điệu chút ít để vẫn là văn hóa của người Việt nhưng mới mẻ. Thậm chí tôi còn có kỳ vọng sẽ làm cho các bạn trẻ thích những thứ đã cũ.

Ví dụ như áo bà ba là văn hóa xưa cũ nhưng trong phim, trang phục áo bà ba cách điệu cũng có thể làm bạn trẻ thích.... Đó là mình muốn giao thoa vì những giá trị xưa cũ nếu không nhắc sẽ bị quên đi.

Phim "Mẹ chồng" sẽ như vậy, mình kể câu chuyện thập niên 50 nhưng có sự thay đổi về bối cảnh, phục trang lẫn cách thoại. Đó là một sự giao thoa, nghe vẫn thấy xưa nhưng văn phong nói không bị cứng nhắc, không bê nguyên si để khán giả không chán.

Nhiều lắm những cái mình muốn cân đối lại, để qua đó khán giả có thể nhìn thấy được những điều hay ho mà mình đã cố tình bày ra mặc dù nhỏ thôi, như đám cưới thời xưa, "nghi thức" đêm động phòng hay những bữa cơm gia đình... Những hình ảnh dễ gợi cảm xúc, nét đẹp văn hóa của người Việt, đơn giản là những buổi sum họp, những bữa cơm gia đình... khiến người xem sực nhớ "Đã bao lâu mình chưa ăn cơm với gia đình".

Đó là thứ mà tôi kỳ vọng, như chính thứ cảm xúc mà tôi đã đưa vào bộ phim của mình. 

Writer: Thương Đặng
Media: Hiển Đặng
Designer: Minh Nhựt 
Concept: Bảo SuZu