Bí mật dưới lòng hồ khiến nước Lục Thủy có màu xanh

Hà Nội có nghĩa là thành phố trong sông. Nhưng không chỉ có sông Hồng mà Hà Nội xưa bị bao quanh bởi các sông Tô Lịch, Kim Ngưu, Thiên Phù. Trong lòng Hà Nội lại còn có rất nhiều hồ.

Viên ngọc thô được gọt giũa

Thời Lý, phần lớn các hồ nằm ở ngoài đê chắn nước sông Hồng. Con đê này tương ứng với các phố Hàng Than, Hàng Đường, Hàng Ngang, Hàng Đào quặt ra Hàng Trống và xuôi xuống Bà Triệu rồi dừng lại bến Bình Than đầu phố Nguyễn Du ngày nay. Gọi là đê nhưng nó chỉ như bờ vùng nên những năm nước sông Hồng lên to, tràn qua đê vào trong thành. Lục Thủy khi đó là hồ lớn có những con lạch nối với sông Hồng. Mùa hanh khô, lạch cạn nước, Lục Thủy không có nguồn tiếp nên nước hồ màu xanh lục vì thế được gọi là Lục Thủy.

Có lẽ sớm nhìn ra vẻ đẹp của Lục Thủy, năm 1056, Vua Lý Thánh Tông đã cho xây chùa (khu vực Nhà Thờ lớn hiện nay) bên hồ đặt tên là Sùng Khánh. Năm 1057 lại xây tháp “Đại Thắng Tư Thiên” (gọi tắt là Báo Thiên tháp) rất cao nên chùa cũng có tên là “Báo Thiên”. Đời nhà Trần, Phạm Sư Mạnh có bài “Vịnh Tháp Báo Thiên”, vì nước hồ có màu xanh nên trong bài có câu “Ta tới đây muốn dầm ngòi bút đề thơ/Phải giữ cho dòng hồ làm nghiên mực”. Tuy nhiên, người xưa cũng không biết vì sao nước hồ lại có màu xanh.

Sách “Đại Việt sử ký” chép, khi giặc Minh vào Thăng Long, chúng phá nhiều công trình văn hóa, dỡ mấy tầng tháp. Lê Lợi đánh đuổi giặc Minh ra khỏi Đại Việt, vào Thăng Long lên ngôi Vua thì Lục Thủy bắt đầu thay đổi. Nhưng truyền thuyết Lê Lợi trả kiếm cho rùa vàng ra đời khi nào? Lúc Lê Lợi còn sống hay sau khi Ngài chết? Truyền thuyết có nhiều dị bản song bản được lưu truyền trong dân gian và sau này nhiều sách chép trong đó có đoạn “Sau khi đánh tan giặc Minh, một hôm Lê Thái Tổ ngồi trên thuyền rồng dạo chơi trên hồ thì thần Kim Quy nổi lên, Ngài hiểu thần muốn lấy lại thanh gươm báu trước kia thần đã cho mượn đánh giặc Minh. Và khi ngài rút gươm ra khỏi vỏ thì lập tức thanh gươm bay về phía thần Kim Quy, thần ngậm thanh gươm rồi từ từ lặn xuống chỉ để lại những vệt sáng loang loáng. Từ đó dân gian gọi Lục Thủy là hồ Hoàn Kiếm (hay là hồ Gươm)”.

Vào những năm “Lê tồn Trịnh tại, Lê bại Trịnh vong”, Chúa Trịnh đã xây phủ chúa rất lớn ở phía Đông Nam kinh thành (tương ứng với đoạn đầu phố Tràng Thi, đầu phố Quang Trung, khúc giữa Lý Thường Kiệt và đoạn đầu phố Bà Triệu hiện nay). Để có đường cưỡi voi sang lầu Ngũ Long nằm bên kia hồ, nhà chúa cho ngăn hồ làm hai, nửa trên gọi “Tả Vọng” (nay là hồ Gươm) và nửa dưới gọi là “Hữu Vọng” (còn gọi là hồ Thủy Quân).

Hồ “Hữu Vọng” theo thời gian đã bị lấp. Đến đời Vĩnh Hựu (1735-1740), Trịnh Giang cho xây cung Khánh Thụy ở đảo phía Bắc Tả Vọng. Trên bờ gần cung sai đắp hai hòn núi giả gọi là Đào Tái và Ngọc Bội. Còn trên đảo nhỏ ở phía Nam thì cho xây Tả Vọng Đình lấy chỗ vui chơi.

Năm 1786, Vua Lê Hiển Tông băng hà truyền ngôi cho cháu là Lê Duy Khiêm (tức Lê Chiêu Thống) và chỉ hai năm sau khi lên ngôi, Lê Chiêu Thống đã ra lệnh phá hết đền đài nhà chúa. Cung Khánh Thụy tan tành, phủ chúa bị quân Thanh phóng hỏa đốt.

Khi Nguyễn Ánh đánh bại nhà Tây Sơn lên ngôi năm 1802 sau đó chuyển kinh đô vào Huế thì Thăng Long bị hạ cấp xuống Trấn, đến đời Vua Minh Mạng bị hạ tiếp xuống thành tỉnh Hà Nội và hồ Gươm bị lãng quên. Dân các làng quanh hồ là Yên Trường, Vũ Thạch, Yên Trung, Tự Tháp, Phúc Tô, Báo Khánh... ào xuống sát hồ chiếm đất làm nhà.

Pháp đánh Thành Hà Nội lần thứ hai năm 1882, chiếm trọn Hà Nội cuối năm 1883, trong nhiều cuốn sách của các tác giả người Pháp lúc đó có mặt ở Hà Nội thì những năm 1883-1884, nhà dân chen chúc sát mép hồ, đường đi lầy lội, cầu ao bắc ra hồ để tắm giặt và rửa rau vo gạo.

Công sứ Bonnal thực hiện kế hoạch sửa sang lại khu vực quanh hồ Gươm đã di dân các làng để làm con đường chạy vòng quanh và khánh thành đầu năm 1893. Từ đó hồ Gươm mang dáng vẻ khác, từ viên ngọc thô nó được gọt giũa trở thành viên ngọc tinh như ngày nay.

Hơn 20 “Taxon” dưới lòng hồ

Thời Pháp thuộc, Báo “Phong Hóa” có bài viết lý giải vì sao nước hồ Gươm có màu xanh. Tác giả dựa theo phát hiện của các nhà địa chất Pháp cho rằng ở tầng sâu khu vực Hà Nội có mỏ đồng lớn vì thế ô-xít đồng ngấm vào nước mạch chảy lên khiến nước hồ có màu xanh. Không tin vào lập luận này, một số nhà sinh vật học người Pháp đã bỏ công nghiên cứu và vì nghiên cứu không đến nơi đến chốn nên họ không tìm ra nguyên nhân loài vi sinh vật nào làm nước hồ có màu xanh.

Câu chuyện bị chìm vào quên lãng cho đến năm 1960 thế kỷ trước khi Giáo sư, Viện sĩ Viện Hàn lâm Khoa học Hungari Tibor Ortobadi sang Việt Nam công tác. Ông là Viện trưởng Viện Sinh lý thực vật Hungari và là chuyên gia về tảo. Khi đi qua hồ Gươm thấy nước hồ xanh, ông đã nghi ngờ có loài tảo mà ông chưa biết. Ông lấy mẫu nước hồ mang về phòng thí nghiệm ở Hungari phân tích.

Kết quả thật bất ngờ, ông đã phát hiện ra hơn 20 “Taxon” (dưới loài) ở hồ Gươm trong đó có tảo xanh (hay tảo lục), loài tảo này làm cho nước hồ có màu xanh. Đây là loại tảo mới và chưa có nhà khoa học nào trên thế giới phát hiện ra. Sau đó, ông cho đăng trên tạp chí khoa học quốc tế và tặng kết quả nghiên cứu này cho Việt Nam.

Xác nhận không còn 'cụ rùa' nào ở hồ Gươm

anninhthudo.vn/song-o-ha-noi/bi-mat-duoi-long-ho-khien-nuoc-luc-thuy-co-mau-xanh/750074.antdanninhthudo.vn/song-o-ha-noi/bi-mat-duoi-long-ho-khien-nuoc-luc-thuy-co-mau-xanh/750074.antd

Video đang hot
Cầm tinh con gà, cùng theo đuổi ca hát nhưng Mỹ Tâm là gà đẻ trứng vàng còn Chi Pu là 'gà chọi'

Mỹ Tâm với chặng đường 20 năm ca hát đã khẳng định vị thế không thể "di dời", trong khi đàn em cũng cầm...

Mỹ Tâm Chi Pu

Malware 'cướp tiền' mới bị phát hiện. Làm sao để kích hoạt tính năng chống malware được cài sẵn trên Chrome?

Trong thời buổi này, người dùng luôn kết nối với internet và vì thế luôn có nguy cơ bị tấn công bởi malware.

Chrome malware

Epic Games sẽ chi đến 100 triệu đô la cho những giải đấu sắp tới của Fortnite

Quyết định đầu tư này phần nào cho thấy Epic đã kiếm nhiều tiền đến mức nào từ game

Fortnite Battle Royale ESPORTS

Nghiên cứu khoa học chỉ ra rằng chứng ung thư phổ biến nhất ở trẻ em có thể được ngăn cản

Một trong những nguyên nhân dẫn đến căn bệnh này là việc đứa trẻ hoàn toàn "sạch sẽ" trong năm đầu đời.

nghiên cứu khoa học bệnh bạch cầu

Adobe thâu tóm nền tảng thương mại điện tử Magento với giá trị 1,6 tỷ USD, bước một chân vào lĩnh vực điện toán đám mây

Đây là bước đi gần giống với Microsoft, chuyển từ bán phần mềm sang bán gói thuê bao sử dụng phần mềm và...

Adobe điện toán đám mây

Bị bắt quả tang ăn trộm, 'nữ đạo chích' chơi chiêu lột quần áo nằm ăn vạ giữa đường

Nhiều người cảm thấy kinh ngạc khi cô gái bất ngờ lột sạch quần áo và nằm lăn ra đường, sau khi bị bắt...

lột đồ ăn vạ cô gái lột quần áo ăn vạ

Trình làng robot tình dục nam hoàn hảo khiến 'hội chị em' điên đảo

Loại robot này có khả năng ghi nhớ tâm tư tình cảm và chia sẻ buồn vui với phụ nữ trong cuộc sống thường...

robot tình dục robot tình dục nam

Đà Lạt: Sập nhà giữa ban ngày, 2 công nhân bị đa chấn thương nặng

Nghe tiếng động lớn, mọi người "giật mình" chứng kiến 2 người bị vùi dưới bức tường đổ nát.

sập nhà đà lạt